Psychische gezondheid

Psychisch gezonde mensen voelen zich over het geheel genomen tevreden. Ze zijn in staat om te genieten, denken positief, kunnen omgaan met tegenslagen en zijn tevreden met hun sociale relaties. Psychische gezondheid is een subjectief begrip. Het hangt af van bijvoorbeeld de cultuur waarin iemand leeft en de eigen beleving.

Psychische ongezondheid kan zich uiten in allerlei klachten, zoals je down voelen, stress ervaren, zenuwachtig zijn of angst hebben. Het kunnen ook lichamelijke klachten zijn, zoals hoofdpijn, vermoeidheid, duizeligheid of buikpijn.

Psychische gezondheid en psychische ongezondheid kunnen tegelijk voorkomen in een persoon. Iemand met psychische klachten kan zich op een aantal aspecten nog altijd psychisch gezond voelen, bijvoorbeeld omdat hij of zij nog kan genieten van het leven of tevreden is met zijn of haar sociale relaties.

Psychische ongezondheid vormt een groot deel van de totale ziektelast onder de bevolking. Behandeling kan de ziektelast slechts ten dele verminderen. Preventie is dus noodzakelijk.

Om te meten of kinderen psychosociale problemen kunnen hebben, is de Strengths and Difficulties Questionnaire (SDQ) gebruikt. De SDQ is een vragenlijst die bestaat uit 25 vragen die betrekking hebben op hyperactiviteit/aandachtstekort, emotionele problemen, problemen met leeftijdsgenoten, gedragsproblemen en pro-sociaalgedrag. Een verhoogde score op de SDQ is een indicatie voor psychosociale problemen.

Psychische gezondheid in de gemeente Apeldoorn

In de gemeente Apeldoorn heeft in 2013 18% van de 4-12 jarige kinderen een indicatie voor psychosociale problemen. Het aandeel kinderen met een indicatie voor psychosociale problemen is in lijn met dat in Midden-IJssel/Oost-Veluwe en Noord- en Oost-Gelderland.

Psychische gezondheid  kinderen (4-12 jaar), 2013
  Gemeente Apeldoorn Midden-IJssel/Oost-Veluwe1 Noord- en Oost-Gelderland
Heeft indicatie voor psychosociale problemen 18% 18% 18%
Als er een significant verschil (p<0,05) ten opzichte van de gemeente is, dan is dat vet weergegeven.

Trend

K psychische gezondheid, ApeldoornIn Midden-IJssel/Oost-Veluwe lijkt het aandeel kinderen met een indicatie voor psychosociale problemen te dalen ten opzichte van 2009, maar de daling is niet significant. Dit is ook het geval in de gemeente Apeldoorn.

Verschillen tussen doelgroepen in Midden-IJssel/Oost-Veluwe

K psychische gezondheid, MIOVJongens hebben vaker een indicatie voor psychosociale problemen dan meisjes.

Naarmate de sociaaleconomische status lager is, is het percentage kinderen met een indicatie voor psychosociale problemen groter.

Allochtonen, met name niet-westerse allochtonen, hebben vaker een indicatie voor psychosociale problemen dan autochtonen.

Psychische gezondheid in Noord- en Oost-Gelderland

Kinderen (4-12-jr) met een indicatie voor psychosociale problemen, 2013De kaart laat zien dat het aandeel kinderen met een indicatie voor psychosociale problemen afneemt van het westelijk naar het oostelijk deel van de Noord- en Oost-Gelderland. De gemeente Bronckhorst heeft het kleinste aandeel kinderen met een indicatie voor psychosociale problemen (14%) en de gemeente Oldebroek het grootste (22%). De gemeente Apeldoorn (18%) behoort tot de gemeenten die gemiddeld scoren.

Om te meten of jongeren psychosociale problemen kunnen hebben, is de Strengths and Difficulties Questionnaire (SDQ) gebruikt. De SDQ vragenlijst bestaat uit 25 stellingen die betrekking hebben op hyperactiviteit, emotionele problemen, problemen met leeftijdsgenoten, gedragsproblemen en pro-sociaal gedrag. Bij jongeren met een score boven een bepaald afkappunt, is mogelijk sprake van psychosociale problematiek.

De aanwezigheid van depressieve gevoelens is gemeten met de Major Depression Inventory (MDI). Deze gestandaardiseerde vragenlijst telt dertien vragen over hoe de jongere zich in de voorgaande twee weken heeft gevoeld, zoals ‘Heb je een tekort aan energie gevoeld en was je moe?’, ‘Heb je het gevoel gehad dat het leven niet de moeite waard is?’ en ‘Heb je moeite gehad om ’s nachts te slapen?’. Met de MDI worden licht, matig en ernstig depressieve gevoelens gemeten.

Om de weerbaarheid te meten, is aan de jongeren gevraagd in hoeverre ze het eens of oneens waren met acht stellingen zoals ‘Ik laat mij makkelijk overhalen om dingen te doen die ik niet wil.’, ‘Ik doe alleen maar dingen die ik zelf echt wil.’ of ‘Ik kom voor mezelf op als iemand mij uitscheldt, beledigt of bedreigt.’. Op grond van de antwoorden is een totaalscore weerbaarheid berekend.

Psychische gezondheid in de gemeente Apeldoorn

In de gemeente Apeldoorn heeft in 2015 13% van de middelbare scholieren een indicatie voor psychosociale problemen, 17% heeft depressieve gevoelens en 8% is onvoldoende weerbaar.

In de gemeente Apeldoorn is het aandeel middelbare scholieren met een indicatie voor psychosociale problemen en depressieve gevoelens groter dan in Noord- en Oost-Gelderland.

Psychische gezondheid  middelbare scholieren, 2015
  Gemeente Apeldoorn Midden-IJssel/Oost-Veluwe Noord- en Oost-Gelderland
Heeft indicatie voor psychosociale problemen 13% 12% 12%
Heeft depressieve gevoelens 17% 16% 15%
Is onvoldoende weerbaar 8% 7% 8%
Als er een significant verschil (p<0,05) ten opzichte van de gemeente is, dan is dat vet weergegeven.

Meer gegevens over psychische gezondheid in de gemeente, in de regio en in Nederland staan onderaan deze pagina bij ‘Zie ook’, Cijfers E-MOVO 2015.

Trends

In Midden-IJssel/Oost-Veluwe is het aandeel middelbare scholieren met een indicatie voor psychosociale problemen tussen 2007 en 2015 ongeveer gelijk gebleven. In de gemeente Apeldoorn lijkt er een afname te zijn, maar deze afname is niet significant.

In Midden-IJssel/Oost-Veluwe is het aandeel middelbare scholieren met depressieve gevoelens sinds 2007 ongeveer gelijk gebleven. Voor de gemeente Apeldoorn geldt hetzelfde.

J depressie Gemeente ApeldoornJ psychosoc Gemeente Apeldoorn

Verschillen tussen doelgroepen in Midden-IJssel/Oost-Veluwe

J psychische gezondheid MIJOV

Meisjes hebben vaker een indicatie voor psychosociale problemen en depressieve gevoelens dan jongens. Ook zijn meisjes vaker onvoldoende weerbaar dan jongens.

Vierdeklassers hebben vaker depressieve gevoelens dan tweedeklassers.

Vmbo’ers hebben vaker een indicatie voor psychosociale problemen en depressieve gevoelens dan havo/vwo’ers. Ook zijn vmbo’ers vaker onvoldoende weerbaar dan havo/vwo’ers.

Niet-westerse allochtonen hebben vaker depressieve gevoelens dan autochtonen.

Psychische gezondheid in Noord- en Oost-Gelderland

J indicatie voor psychosociale problemen

Het aandeel middelbare scholieren met een indicatie voor psychosociale problemen loopt uiteen van 8% in de gemeente Montferland tot 17% in de gemeente Heerde. De gemeente Apeldoorn (13%) behoort tot de gemeenten die gemiddeld scoren.

Het aandeel middelbare scholieren met depressieve gevoelens loopt uiteen van 10% in de gemeente Berkelland tot 18% in de gemeente Ermelo. De gemeente Apeldoorn (17%) behoort tot de gemeenten die ongunstig scoren.

Het aandeel middelbare scholieren dat onvoldoende weerbaar is, loopt uiteen van 5% in de gemeente Berkelland tot 12% in de gemeente Oost Gelre. De gemeente Apeldoorn (8%) behoort tot de gemeenten die gemiddeld scoren.

 

J depressieve gevoelensJ onvoldoende weerbaar

Bronnen

  • Conijn B, Ruiter M
  • Preventie van depressie, Factsheet Preventie 2011
  • Utrecht, Trimbos-instituut, 2011.

Indicatoren voor de psychische gezondheid van volwassenen zijn het risico op een angststoornis of depressie, de mate waarin men regie over het eigen leven ervaart en de mate waarin men het leven zinvol vindt.

Bij een angststoornis is er sprake van heftige, aanhoudende angstklachten zonder dat er sprake is van een reële bedreiging. Een angststoornis heeft effect op het sociaal functioneren en het uitvoeren van de dagelijkse bezigheden. Angststoornissen gaan vaak gepaard met een depressie. Bij een depressie is sprake van een aanhoudende neerslachtige stemming en een ernstig verlies aan interesses in (bijna) alle dagelijkse activiteiten. Daarnaast komen symptomen voor als eet-, slaap- en concentratieproblemen, rusteloosheid, vermoeidheid en terugkerende gedachten aan de dood of zelfdoding. Het risico op een angststoornis of depressie is gemeten met de Kessler Psychological Distress Scale (K10).

Mensen die regie over hun leven ervaren, kunnen beter omgaan met (gezondheids)problemen. Regie ervaren beschermt tegen de ontwikkeling van depressieve symptomen en tegen achteruitgang in lichamelijk functioneren bij mensen met een chronische ziekte. De mate waarin men regie over het eigen leven ervaart, is gemeten met de Pearlin & Schooler Mastery Scale.

Mensen die het leven zinvol vinden, lijken beter om te kunnen gaan met lichamelijke en psychische problemen. Het ervaren van zin in het leven gaat gepaard met meer welbevinden. De mate waarin men het leven zinvol vindt, is gemeten met een vraag uit de positieve gezondheid test.

Psychische gezondheid in de gemeente Apeldoorn

In 2016 loopt bijna de helft van de 19-65 jarigen in de gemeente Apeldoorn risico op een angststoornis of depressie. Ruim negen op de tien 19-65 jarigen ervaart regie over het eigen leven en 87% vindt het leven zinvol.

Het aandeel volwassenen met risico op een angststoornis of depressie, dat regie over het eigen leven ervaart en dat het leven zinvol vindt, is in de gemeente Apeldoorn ongeveer even groot als in Midden-IJssel/Oost-Veluwe en Noord- en Oost-Gelderland.

Psychische gezondheid  19-65 jarigen, 2016
  Gemeente Apeldoorn Midden-IJssel/Oost-Veluwe Noord- en Oost-Gelderland
Risico op angststoornis/depressie 45% 44% 44%
Regie over eigen leven 93% 93% 92%
Het leven zinvol vinden 87% 87% 87%
Als er een significant verschil (p<0,05) ten opzichte van de gemeente is, dan is dat vet weergegeven.

Meer gegevens over psychische gezondheid in de gemeente en de regio staan onderaan deze pagina bij 'Zie ook', Cijfers volwassenen en ouderen 2016.

Trends

V psychische gezondheid ApeldoornHet aandeel volwassenen van 19-65 jaar met risico op een angststoornis of depressie steeg in Midden-IJssel/Oost-Veluwe tussen 2012 en 2016. Dit lijkt ook te gelden voor de gemeente Apeldoorn, maar de stijging is niet significant.

Het aandeel volwassenen van 19-65 jaar met regie over het eigen leven is stabiel in Midden-IJssel/Oost-Gelre. Dit geldt ook voor de gemeente Apeldoorn.

Verschillen tussen doelgroepen in Midden-IJssel/Oost-Veluwe

V Psychische gezondheid MIJOV

Van de vrouwen heeft een groter deel risico op een angststoornis of depressie dan van de mannen.

Bij 19-34 jarigen is het aandeel met risico op een angststoornis of depressie het grootst en bij 50-65 jarigen het kleinst.

Naarmate het opleidingsniveau hoger is, is het aandeel volwassenen met risico op een angststoornis of depressie kleiner. Het aandeel volwassenen dat regie over het eigen leven heeft en dat het leven zinvol vindt, is juist groter naarmate het opleidingsniveau hoger is.

Van de volwassenen die alleen wonen, heeft een groter deel risico op een angststoornis of depressie dan van de volwassenen die niet alleen wonen. Van de alleenwonende volwassenen vindt een kleiner deel het leven zinvol dan van de volwassenen die niet alleen wonen.

Psychische gezondheid in Noord- en Oost-Gelderland

V risico op angststoornis of depressieHet aandeel volwassenen van 19-65 jaar met risico op een angststoornis of depressie, loopt uiteen van 37% in de gemeente Heerde tot 49% in de gemeente Winterswijk. De gemeente Apeldoorn (45%) behoort tot de gemeenten die ongunstig scoren.

Het aandeel volwassenen van 19-65 jaar dat regie over het eigen leven ervaart, varieert van 89% in de gemeente Winterswijk tot 96% in de gemeente Oost Gelre. De gemeente Apeldoorn (93%) behoort tot de gemeenten die gemiddeld scoren.

Het aandeel volwassenen van 19-65 jaar dat het leven zinvol vindt, varieert van 81% in de gemeente Winterswijk tot 92% in de gemeente Oost Gelre. De gemeente Apeldoorn (87%) behoort tot de gemeenten die gemiddeld scoren.

V regie over eigen levenV het leven zinvol vinden

Bronnen

  • Wijgergangs L, Ras T, Reijmerink W
  • Zingeving in zorg, de mens centraal
  • Den Haag, ZonMW, 2017
  • Bisschop I
  • Psychosocial resources and the consequences of specific chronic diseases in older age; The longitudinal Aging Study Amsterdam
  • Leiden: VU University Amsterdam, 2004.

Indicatoren voor de psychische gezondheid van ouderen zijn het risico op een angststoornis of depressie, de mate waarin men regie over het eigen leven ervaart en de mate waarin men het leven zinvol vindt.

Bij een angststoornis is er sprake van heftige, aanhoudende angstklachten zonder dat er sprake is van een reële bedreiging. Een angststoornis heeft effect op het sociaal functioneren en het uitvoeren van de dagelijkse bezigheden. Angststoornissen gaan vaak gepaard met een depressie. Bij een depressie is sprake van een aanhoudende neerslachtige stemming en een ernstig verlies aan interesses in (bijna) alle dagelijkse activiteiten. Daarnaast komen symptomen voor als eet-, slaap- en concentratieproblemen, rusteloosheid, vermoeidheid en terugkerende gedachten aan de dood of zelfdoding. Het risico op een angststoornis of depressie is gemeten met de Kessler Psychological Distress Scale (K10).

Mensen die regie over hun leven ervaren, kunnen beter omgaan met (gezondheids)problemen. Regie ervaren beschermt tegen de ontwikkeling van depressieve symptomen. Het beschermt ook tegen achteruitgang in lichamelijk functioneren bij mensen met een chronische ziekte. Vooral voor chronisch zieke ouderen is regie over het eigen leven belangrijk. Het is nodig om de zelfredzaamheid te bewaren, en om zich aan te passen aan gewijzigde omstandigheden bij afnemende gezondheid en optredende beperkingen. Bij te weinig regie dreigt het risico van afhankelijkheid. De mate waarin men regie over het eigen leven ervaart, is gemeten met de Pearlin & Schooler Mastery Scale.

Mensen die het leven zinvol vinden, lijken beter om te kunnen gaan met lichamelijke en psychische problemen. Het ervaren van zin in het leven gaat gepaard met meer welbevinden. De mate waarin men het leven zinvol vindt, is gemeten met een vraag uit de positieve gezondheid test.

Psychische gezondheid in de gemeente Apeldoorn

In 2016 loopt bijna de helft van de 65-plussers in de gemeente Apeldoorn risico op een angststoornis of depressie. Ruim acht op de tien 65-plussers ervaart regie over het eigen leven en vindt het leven zinvol.

Risico op een angststoornis of depressie komt relatief vaker voor in de gemeente Apeldoorn dan elders in Midden-IJssel/Oost-Veluwe en Noord- en Oost-Gelderland. Regie hebben over het eigen leven komt in de gemeente Apeldoorn minder vaak voor dan in Midden-IJssel/Oost-Veluwe.

Psychische gezondheid  65-plussers, 2016
  Gemeente Apeldoorn Midden-IJssel/Oost-Veluwe Noord- en Oost-Gelderland
Risico op angststoornis/depressie 49% 45% 44%
Regie over eigen leven 84% 87% 87%
Het leven zinvol vinden 84% 83% 83%
Als er een significant verschil (p<0,05) ten opzichte van de gemeente is, dan is dat vet weergegeven.

Meer gegevens over psychische gezondheid in de gemeente en de regio staan onderaan deze pagina bij 'Zie ook', Cijfers volwassenen en ouderen 2016.

Verschillen tussen doelgroepen in Midden-IJssel/Oost-Veluwe

O psychische gezondheid MIJOV

Van de vrouwen loopt een groter deel risico op een angststoornis of depressie dan van de mannen. Een kleiner deel van de vrouwen dan van de mannen heeft het gevoel regie te hebben over het eigen leven. Ook een kleiner deel van de vrouwen dan van de mannen vindt het leven zinvol.

Het aandeel 75-plussers met risico op een angststoornis of depressie is groter dan dat van 65-74 jarigen. Van de 75-plussers ervaart een kleiner deel regie over het eigen leven dan van de 65-74 jarigen. Daarnaast is het aandeel 75-plussers dat het leven zinvol vindt kleiner dan dat van de 65-74 jarigen.

Naarmate het opleidingsniveau hoger is, komt risico op een angststoornis of depressie minder voor. Het aandeel 65-plussers dat regie over het eigen leven heeft en het leven zinvol vindt, is groter naarmate het opleidingsniveau hoger is.

Van de 65-plussers die alleen wonen, loopt een groter aandeel risico op een angststoornis of depressie dan van de 65-plussers die niet alleen wonen. Ook ervaart een kleiner deel van de alleenwonende 65-plussers regie over het eigen leven, en vindt een kleiner deel het leven zinvol dan van de 65-plussers die niet alleen wonen.

Psychische gezondheid in Noord- en Oost-Gelderland

O risico angststoornis of depressieHet aandeel 65-plussers met risico op een angststoornis of depressie, loopt uiteen van 37% in de gemeente Nunspeet tot 49% in de gemeente Apeldoorn. De gemeente Apeldoorn is hiermee de gemeente met het hoogste percentage van Noord- en Oost-Gelderland.

Het aandeel 65-plussers dat regie over het eigen leven ervaart, varieert van 82% in de gemeente Montferland tot 91% in de gemeente Lochem. De gemeente Apeldoorn (84%) behoort tot de gemeenten die ongunstig scoren.

Het aandeel 65-plussers dat het leven zinvol vindt, varieert van 78% in de gemeente Oude IJsselstreek tot 88% in de gemeente Winterswijk. De gemeente Apeldoorn (84%) behoort tot de gemeenten die gemiddeld scoren.

 

O regie over eigen levenO leven zinvol vinden

Bronnen

  • Wijgergangs L, Ras T, Reijmerink W
  • Zingeving in zorg, de mens centraal
  • Den Haag, ZonMW, 2017
  • Bisschop I
  • Psychosocial resources and the consequences of specific chronic diseases in older age; The longitudinal Aging Study Amsterdam
  • Leiden: VU University Amsterdam, 2004.