Eenzaamheid

Iemand is eenzaam als hij/zij onvoldoende (kwaliteit van) sociale relaties ervaart. Eenzaamheid is dus een persoonlijke ervaring. Het is moeilijk van buitenaf waar te nemen.

Er zijn twee soorten eenzaamheid: emotionele en sociale eenzaamheid. Als iemand een intieme relatie mist, een emotioneel hechte band met een partner of vriend(in), dan is er sprake van emotionele eenzaamheid. Van sociale eenzaamheid is sprake als iemand betekenisvolle relaties mist met een bredere groep mensen, zoals kennissen, collega’s, buurtgenoten of mensen met dezelfde belangstelling. Een intieme partnerrelatie kan sociale eenzaamheid niet opheffen.

Eenzame mensen hebben een minder gezonde leefstijl. Dit blijkt uit bestudering van verschillende onderzoeken waarin de relatie tussen eenzaamheid en gezonde leefstijl gemeten is. Gezonde leefstijl is in deze onderzoeken een samengestelde maat voor lichaamsbeweging, gezond eten, ontspanning zoeken, matig middelengebruik (alcohol, sigaretten, cafeïne), veilig gedrag en regelmatige gezondheidscontroles door (tand)arts of zelf (gewicht).

Vroegsignalering van eenzaamheid is belangrijk voor preventieve hulp. Dit vraagt een goede afstemming tussen de eerstelijn en het sociaal domein. Van belang is dat huisartsen inzicht hebben in het aanbod van hulp en ondersteuning van de gemeente en andersom dat de gemeente inzicht heeft in de aansluiting tussen zorg en maatschappelijke ondersteuning.

Eenzaamheid hangt samen met een minder goede gezondheid. Enerzijds kunnen lichamelijke beperkingen eenzaamheid bevorderen. Andersom kan eenzaamheid leiden tot depressies, coronaire hartziekten en mogelijk de ziekte van Alzheimer. Uit onderzoek onder 55-85 jarigen blijkt de sterftekans toe te nemen wanneer sprake is van eenzaamheid. Hierbij is gecorrigeerd voor overige risicofactoren zoals leeftijd en het hebben van een chronische aandoening.

De effecten voor de gezondheid van te weinig sociale steun zijn vergelijkbaar met die van eenzaamheid. Zo beschermt voldoende sociale steun tegen hart- en vaatziekten, depressies en angststoornissen. Verder hebben mensen die veel sociale steun krijgen, een hogere kans om langer te leven dan mensen met een vergelijkbare gezondheid die minder steun van anderen krijgen. Dit sluit aan bij de nieuwe definitie van gezondheid van Machteld Huber waarin gezondheid breder wordt gezien dan alleen het lichamelijk en psychisch welbevinden.

In het najaar van 2016 zijn nieuwe cijfers over dit onderwerp verzameld. Deze vindt u achter het tabblad Cijfers, in de tabel onder ‘Monitor Volwassenen en ouderen 2016’. Onderstaande tekst wordt nog geactualiseerd.

Eenzaamheid in de gemeente Montferland

In 2010 is 42% van de 65-plussers in de gemeente Montferland eenzaam: 33% is matig eenzaam, 6% is ernstig eenzaam en 3% zeer ernstig eenzaam. Sociale eenzaamheid komt het meest voor (43%); bij een kleiner deel is (ook) sprake van emotionele eenzaamheid (29%).

Ruim driekwart van de 65-plussers ontvangt voldoende sociale steun bij dagelijkse activiteiten, problemen, en steun in de vorm van waardering. Ruim negen op de tien 65-plussers is tevreden over de contacten die men heeft.

Er zijn geen verschillen tussen de gemeente Montferland en de Achterhoek en Noord- en Oost-Gelderland met betrekking tot (sociale en emotionele) eenzaamheid, tevredenheid over contacten en sociale steun.

Eenzaamheid, tevredenheid sociale contacten en sociale steun bij 65-plussers, 2010
  Gemeente Montferland Achterhoek Noord- en Oost-Gelderland1
Is eenzaam 42% 38% 39%
   Is sociaal eenzaam 43% 37% 39%
   Is emotioneel eenzaam 29% 28% 28%
Is (zeer) tevreden over contacten 91% 91% 90%
Ontvangt voldoende sociale steun 76% 78% 76%
1 De gegevens van 2010 zijn op basis van de huidige gemeenten in de GGD-regio, exclusief de gemeenten Heerde en Hattem; inclusief de gemeente Deventer.
Als er een significant verschil (p<0,05) ten opzichte van de gemeente is, dan is dat vet weergegeven.

Trends

O eenzaamheid Montferland

In de gemeente Montferland is het percentage 65-plussers dat eenzaam is gelijk gebleven ten opzichte van 2005. Dit geldt ook voor de Achterhoek.

Ook het percentage 65-plussers dat tevreden is over zijn/haar contacten is in 2010 vergelijkbaar met het percentage in 2005. Dit geldt ook voor de Achterhoek.

 

Verschillen tussen doelgroepen in de Achterhoek

O eenzaamheid AH

Ongeveer evenveel mannen als vrouwen voelen zich eenzaam. Ook zijn mannen en vrouwen even tevreden over het aantal contacten dat zij hebben. Vrouwen geven minder vaak aan voldoende  sociale steun te ontvangen dan mannen.

75-plussers zijn vaker eenzaam en iets minder vaak tevreden over de contacten die zij hebben vergeleken met de 65-74 jarigen. Er zijn geen verschillen tussen de leeftijdsgroepen voor sociale steun.

Eenzaamheid komt het minst voor bij de middenhoog opgeleiden en het meest bij de laag opgeleide 65-plussers. Voor tevredenheid over contacten en het ontvangen van sociale steun zijn er geen significante verschillen tussen de verschillende opleidingsniveaus.

Van de alleenwonende 65-plussers is een groter percentage eenzaam en een kleiner percentage tevreden over hun contacten dan van de 65-plussers die niet alleen wonen. Van de alleenwonenden geeft een groter percentage aan voldoende sociale steun te ontvangen dan van de 65-plussers die samenwonen.

Er zijn geen verschillen tussen autochtone en allochtone 65-plussers wat betreft eenzaamheid, tevredenheid over contacten en het ontvangen van sociale steun.

 

Eenzaamheid, tevredenheid over sociale contacten en sociale steun in Noord- en Oost-Gelderland

Percentage 65 plussers dat eenzaam is

Het aandeel eenzame 65-plussers varieert van 34% in de gemeente Hattem tot 45% in de gemeente Oldebroek. De gemeente Montferland behoort tot de gemeenten met het hoogste percentage eenzame 65-plussers.

Het aandeel 65-plussers dat tevreden is over zijn/haar contacten varieert van 85% in de gemeente Ermelo tot 94% in de gemeente Bronckhorst. De gemeente Montferland behoort tot de gemeenten met het hoogste percentage 65-plussers dat tevreden is over zijn/haar contacten.

Het aandeel 65-plussers dat voldoende sociale steun ontvangt, varieert van 68% in de gemeente Zutphen tot 81% in de gemeente Harderwijk. De gemeente Montferland behoort tot de middenmoot.

 

Percentage 65 plussers dat voldoende sociale steun ontvangtPercentage 65 plussers dat (zeer) tevreden is over zijnhaar contacten

Bronnen