Psychische gezondheid

Psychisch gezonde mensen voelen zich over het geheel genomen tevreden. Ze zijn in staat om te genieten, denken positief, kunnen omgaan met tegenslagen en zijn tevreden met hun sociale relaties. Psychische gezondheid is een subjectief begrip. Het hangt af van bijvoorbeeld de cultuur waarin iemand leeft en de eigen beleving.

Psychische ongezondheid kan zich uiten in allerlei klachten, zoals je down voelen, stress ervaren, zenuwachtig zijn of angst hebben. Het kunnen ook lichamelijke klachten zijn, zoals hoofdpijn, vermoeidheid, duizeligheid of buikpijn.

Psychische gezondheid en psychische ongezondheid kunnen tegelijk voorkomen in een persoon. Iemand met psychische klachten kan zich op een aantal aspecten nog altijd psychisch gezond voelen, bijvoorbeeld omdat hij of zij nog kan genieten van het leven of tevreden is met zijn of haar sociale relaties.

Psychische ongezondheid vormt een groot deel van de totale ziektelast onder de bevolking. Behandeling kan de ziektelast slechts ten dele verminderen. Preventie is dus noodzakelijk.

Om te meten of kinderen psychosociale problemen kunnen hebben, is de Strengths and Difficulties Questionnaire (SDQ) gebruikt. De SDQ is een vragenlijst die bestaat uit 25 vragen die betrekking hebben op hyperactiviteit/aandachtstekort, emotionele problemen, problemen met leeftijdsgenoten, gedragsproblemen en pro-sociaalgedrag. Een verhoogde score op de SDQ is een indicatie voor psychosociale problemen.

Psychische gezondheid in de gemeente Berkelland

In de gemeente Berkelland heeft in 2013 18% van de 4-12 jarige kinderen een indicatie voor psychosociale problemen. Het aandeel kinderen met een indicatie voor psychosociale problemen is in lijn met dat in de Achterhoek en Noord- en Oost-Gelderland.

Psychische gezondheid  kinderen (4-12 jaar), 2013
  Gemeente Berkelland Achterhoek Noord- en Oost-Gelderland
Heeft indicatie voor psychosociale problemen 18% 18% 18%
Als er een significant verschil (p<0,05) ten opzichte van de gemeente is, dan is dat vet weergegeven.

Trend

K psychische gezondheid, BerkellandIn de Achterhoek is het aandeel kinderen met een indicatie voor psychosociale problemen in 2013 ongeveer hetzelfde als 2009. In de gemeente Berkelland lijkt het aandeel te dalen, maar de daling is niet statistisch significant.

Verschillen tussen doelgroepen in de Achterhoek

K psychische gezondheid AchterhoekJongens hebben vaker een indicatie voor psychosociale problemen dan meisjes.

Oudere kinderen hebben vaker een indicatie voor psychosociale problemen dan jongere kinderen.

Naarmate de sociaaleconomische status lager is, is het percentage kinderen met een indicatie voor psychosociale problemen groter.

Allochtonen, met name niet-westerse allochtonen, hebben vaker een indicatie voor psychosociale problemen dan autochtonen.

Psychische gezondheid in Noord- en Oost-Gelderland

Kinderen (4-12-jr) met een indicatie voor psychosociale problemen, 2013De kaart laat zien dat het aandeel kinderen met een indicatie voor psychosociale problemen afneemt van het westelijk naar het oostelijk deel van de regio Noord- en Oost-Gelderland. De gemeente Bronckhorst heeft het kleinste aandeel kinderen met een indicatie voor psychosociale problemen (14%) en de gemeente Oldebroek het grootste (22%). De gemeente Berkelland (18%) behoort tot de gemeenten die gemiddeld scoren.

Om te meten of jongeren psychosociale problemen kunnen hebben, is de Strengths and Difficulties Questionnaire (SDQ) gebruikt. De SDQ vragenlijst bestaat uit 25 stellingen die betrekking hebben op hyperactiviteit, emotionele problemen, problemen met leeftijdsgenoten, gedragsproblemen en pro-sociaal gedrag. Bij jongeren met een score boven een bepaald afkappunt, is mogelijk sprake van psychosociale problematiek.

De aanwezigheid van depressieve gevoelens is gemeten met de Major Depression Inventory (MDI). Deze gestandaardiseerde vragenlijst telt dertien vragen over hoe de jongere zich in de voorgaande twee weken heeft gevoeld, zoals ‘Heb je een tekort aan energie gevoeld en was je moe?’, ‘Heb je het gevoel gehad dat het leven niet de moeite waard is?’ en ‘Heb je moeite gehad om ’s nachts te slapen?’. Met de MDI worden licht, matig en ernstig depressieve gevoelens gemeten.

Om de weerbaarheid te meten, is aan de jongeren gevraagd in hoeverre ze het eens of oneens waren met acht stellingen zoals ‘Ik laat mij makkelijk overhalen om dingen te doen die ik niet wil.’, ‘Ik doe alleen maar dingen die ik zelf echt wil.’ of ‘Ik kom voor mezelf op als iemand mij uitscheldt, beledigt of bedreigt.’. Op grond van de antwoorden is een totaalscore weerbaarheid berekend.

Psychische gezondheid in de gemeente Berkelland

In de gemeente Berkelland heeft in 2015 9% van de middelbare scholieren een indicatie voor psychosociale problemen, 11% heeft depressieve gevoelens en 5% is onvoldoende weerbaar.

In de gemeente Berkelland is het aandeel middelbare scholieren met een indicatie voor psychosociale problemen of met depressieve gevoelens lager dan in Noord- en Oost-Gelderland. Het percentage middelbare scholieren dat onvoldoende weerbaar is, is in de gemeente lager dan in de Achterhoek en Noord- en Oost-Gelderland.

Psychische gezondheid  middelbare scholieren, 2015
  Gemeente Berkelland Achterhoek Noord- en Oost-Gelderland
Heeft indicatie voor psychosociale problemen 9% 10% 12%
Heeft depressieve gevoelens 11% 12% 15%
Is onvoldoende weerbaar 5% 7% 8%
Als er een significant verschil (p<0,05) ten opzichte van de gemeente is, dan is dat vet weergegeven.

Meer gegevens over psychische gezondheid in de gemeente, in de regio en in Nederland staan onderaan deze pagina bij ‘Zie ook’, Cijfers E-MOVO 2015.

Trends

In de Achterhoek is het aandeel middelbare scholieren met een indicatie voor psychosociale problemen tussen 2007 en 2015 afgenomen. In de gemeente Berkelland lijkt ook een afname te zijn, maar deze is niet significant.

In de Achterhoek lijkt het aandeel middelbare scholieren met depressieve gevoelens te dalen, maar de daling is niet significant. Ook in de gemeente Berkelland is geen significante trend.

J psychosoc Gemeente BerkellandJ depressie Gemeente Berkelland

Verschillen tussen doelgroepen in de Achterhoek

J psychische gezondheid AH

Meisjes hebben vaker een indicatie voor psychosociale problemen en depressieve gevoelens dan jongens. Ook zijn meisjes vaker onvoldoende weerbaar dan jongens.

Vierdeklassers hebben vaker depressieve gevoelens dan tweedeklassers.

Vmbo’ers hebben vaker een indicatie voor psychosociale problemen en depressieve gevoelens dan havo/vwo’ers. Ook zijn vmbo’ers vaker onvoldoende weerbaar dan havo/vwo’ers.

Autochtonen zijn vaker onvoldoende weerbaar dan niet-Westerse allochtonen.

Psychische gezondheid in Noord- en Oost-Gelderland

J indicatie voor psychosociale problemen

Het aandeel middelbare scholieren met een indicatie voor psychosociale problemen loopt uiteen van 8% in de gemeente Montferland tot 17% in de gemeente Heerde. De gemeente Berkelland (9%) behoort tot de gemeenten die gunstig scoren.

Het aandeel middelbare scholieren met depressieve gevoelens loopt uiteen van 10% in de gemeente Berkelland tot 18% in de gemeente Ermelo. Gemeente Berkelland scoort van alle gemeenten het meest gunstig.

Het aandeel middelbare scholieren dat onvoldoende weerbaar is, loopt uiteen van 5% in de gemeente Berkelland tot 12% in de gemeente Oost Gelre. Gemeente Berkelland scoort van alle gemeenten het meest gunstig.

 

J depressieve gevoelensJ onvoldoende weerbaar

Bronnen

  • Conijn B, Ruiter M
  • Preventie van depressie, Factsheet Preventie 2011
  • Utrecht, Trimbos-instituut, 2011.

Indicatoren voor de psychische gezondheid van volwassenen zijn het risico op een angststoornis of depressie, de mate waarin men regie over het eigen leven ervaart en de mate waarin men het leven zinvol vindt.

Bij een angststoornis is er sprake van heftige, aanhoudende angstklachten zonder dat er sprake is van een reële bedreiging. Een angststoornis heeft effect op het sociaal functioneren en het uitvoeren van de dagelijkse bezigheden. Angststoornissen gaan vaak gepaard met een depressie. Bij een depressie is sprake van een aanhoudende neerslachtige stemming en een ernstig verlies aan interesses in (bijna) alle dagelijkse activiteiten. Daarnaast komen symptomen voor als eet-, slaap- en concentratieproblemen, rusteloosheid, vermoeidheid en terugkerende gedachten aan de dood of zelfdoding. Het risico op een angststoornis of depressie is gemeten met de Kessler Psychological Distress Scale (K10).

Mensen die regie over hun leven ervaren, kunnen beter omgaan met (gezondheids)problemen. Regie ervaren beschermt tegen de ontwikkeling van depressieve symptomen en tegen achteruitgang in lichamelijk functioneren bij mensen met een chronische ziekte. De mate waarin men regie over het eigen leven ervaart, is gemeten met de Pearlin & Schooler Mastery Scale.

Mensen die het leven zinvol vinden, lijken beter om te kunnen gaan met lichamelijke en psychische problemen. Het ervaren van zin in het leven gaat gepaard met meer welbevinden. De mate waarin men het leven zinvol vindt, is gemeten met een vraag uit de positieve gezondheid test.

Psychische gezondheid in de gemeente Berkelland

In 2016 lopen ruim twee op de vijf 19-65 jarigen in de gemeente Berkelland risico op een angststoornis of depressie. Ruim negen op de tien 19-65 jarigen ervaart regie over het eigen leven en 88% vindt het leven zinvol.

Het aandeel volwassenen met risico op een angststoornis of depressie, dat regie over het eigen leven ervaart en dat het leven zinvol vindt, is in de gemeente Berkelland ongeveer even groot als in de Achterhoek en Noord- en Oost-Gelderland.

Psychische gezondheid  19-65 jarigen, 2016
  Gemeente Berkelland Achterhoek Noord- en Oost-Gelderland
Risico op angststoornis/depressie 44% 44% 44%
Regie over eigen leven 93% 92% 92%
Het leven zinvol vinden 88% 87% 87%
Als er een significant verschil (p<0,05) ten opzichte van de gemeente is, dan is dat vet weergegeven.

Meer gegevens over psychische gezondheid in de gemeente en de regio staan onderaan deze pagina bij 'Zie ook', Cijfers volwassenen en ouderen 2016.

Trends

V psychische gezondheid Berkelland

Tussen 2012 en 2016 steeg het aandeel volwassenen van 19-65 jaar met risico op een angststoornis of depressie in de Achterhoek. Dit geldt ook voor de gemeente Berkelland.

Tussen 2012 en 2016 daalde het aandeel volwassenen van 19-65 jaar met regie over het eigen leven in de Achterhoek. In de gemeente Berkelland bleef dit aandeel stabiel.

Verschillen tussen doelgroepen in de Achterhoek

V Psychische gezondheid AH

Van de vrouwen heeft een groter deel risico op een angststoornis of depressie dan van de mannen.

Bij 19-34 jarigen is het aandeel dat regie over het eigen leven ervaart het grootst en bij 50-65 jarigen het kleinst.

Naarmate het opleidingsniveau hoger is, is het aandeel volwassenen met risico op een angststoornis of depressie kleiner. Het aandeel volwassenen dat regie over het eigen leven ervaart en dat het leven zinvol vindt, is groter naarmate het opleidingsniveau hoger is.

Van de volwassenen die alleen wonen, heeft een groter deel risico op een angststoornis of depressie dan van de volwassenen die niet alleen wonen. Van de alleenwonende volwassenen ervaart een kleiner deel regie over het eigen leven en vindt een kleiner deel het leven zinvol dan van de volwassenen die niet alleen wonen.

 

Psychische gezondheid in Noord- en Oost-Gelderland

V risico op angststoornis of depressie

Het aandeel volwassenen van 19-65 jaar met risico op een angststoornis of depressie, loopt uiteen van 37% in de gemeente Heerde tot 49% in de gemeente Winterswijk. De gemeente Berkelland (44%) behoort tot de gemeenten die gemiddeld scoren.

Het aandeel volwassenen van 19-65 jaar dat regie over het eigen leven ervaart, varieert van 89% in de gemeente Winterswijk tot 96% in de gemeente Oost Gelre. De gemeente Berkelland (93%) behoort tot de gemeenten die gemiddeld scoren.

Het aandeel volwassenen van 19-65 jaar dat het leven zinvol vindt, varieert van 81% in de gemeente Winterswijk tot 92% in de gemeente Oost Gelre. De gemeente Berkelland (88%) behoort tot de gemeenten die gemiddeld scoren.

 

V regie over eigen levenV het leven zinvol vinden

Bronnen

  • Wijgergangs L, Ras T, Reijmerink W
  • Zingeving in zorg, de mens centraal
  • Den Haag, ZonMW, 2017
  • Bisschop I
  • Psychosocial resources and the consequences of specific chronic diseases in older age; The longitudinal Aging Study Amsterdam
  • Leiden: VU University Amsterdam, 2004.

Indicatoren voor de psychische gezondheid van ouderen zijn het risico op een angststoornis of depressie, de mate waarin men regie over het eigen leven ervaart en de mate waarin men het leven zinvol vindt.

Bij een angststoornis is er sprake van heftige, aanhoudende angstklachten zonder dat er sprake is van een reële bedreiging. Een angststoornis heeft effect op het sociaal functioneren en het uitvoeren van de dagelijkse bezigheden. Angststoornissen gaan vaak gepaard met een depressie. Bij een depressie is sprake van een aanhoudende neerslachtige stemming en een ernstig verlies aan interesses in (bijna) alle dagelijkse activiteiten. Daarnaast komen symptomen voor als eet-, slaap- en concentratieproblemen, rusteloosheid, vermoeidheid en terugkerende gedachten aan de dood of zelfdoding. Het risico op een angststoornis of depressie is gemeten met de Kessler Psychological Distress Scale (K10).

Mensen die regie over hun leven ervaren, kunnen beter omgaan met (gezondheids)problemen. Regie ervaren beschermt tegen de ontwikkeling van depressieve symptomen. Het beschermt ook tegen achteruitgang in lichamelijk functioneren bij mensen met een chronische ziekte. Vooral voor chronisch zieke ouderen is regie over het eigen leven belangrijk. Het is nodig om de zelfredzaamheid te bewaren, en om zich aan te passen aan gewijzigde omstandigheden bij afnemende gezondheid en optredende beperkingen. Bij te weinig regie dreigt het risico van afhankelijkheid. De mate waarin men regie over het eigen leven ervaart, is gemeten met de Pearlin & Schooler Mastery Scale.

Mensen die het leven zinvol vinden, lijken beter om te kunnen gaan met lichamelijke en psychische problemen. Het ervaren van zin in het leven gaat gepaard met meer welbevinden. De mate waarin men het leven zinvol vindt, is gemeten met een vraag uit de positieve gezondheid test.

Psychische gezondheid in de gemeente Berkelland

In 2016 loopt ruim twee op de vijf 65-plussers in de gemeente Berkelland risico op een angststoornis of depressie. Bijna negen op de tien 65-plussers ervaart regie over het eigen leven en 79% vindt het leven zinvol.

Het aandeel ouderen dat regie over het eigen leven heeft, is  in de gemeente Berkelland kleiner dan in Noord- en Oost-Gelderland.

Psychische gezondheid  65-plussers, 2016
  Gemeente Berkelland Achterhoek Noord- en Oost-Gelderland
Risico op angststoornis/depressie 43% 45% 44%
Regie over eigen leven 87% 86% 87%
Het leven zinvol vinden 79% 82% 83%
Als er een significant verschil (p<0,05) ten opzichte van de gemeente is, dan is dat vet weergegeven.

Meer gegevens over psychische gezondheid in de gemeente en de regio staan onderaan deze pagina bij 'Zie ook', Cijfers volwassenen en ouderen 2016.

Verschillen tussen doelgroepen in de Achterhoek

O psychische gezondheid AH

Van de vrouwen loopt een groter deel risico op een angststoornis of depressie dan van de mannen. Een kleiner deel van de vrouwen dan van de mannen heeft het gevoel regie te hebben over het eigen leven. Ook een kleiner deel van de vrouwen dan van de mannen vindt het leven zinvol.

Het aandeel 75-plussers met risico op een angststoornis of depressie is groter dan dat van 65-74 jarigen. Van de 75-plussers ervaart een kleiner deel regie over het eigen leven dan van de 65-74 jarigen. Daarnaast is het aandeel 75-plussers dat het leven zinvol vindt kleiner dan dat van de 65-74 jarigen.

Naarmate het opleidingsniveau hoger is, komt risico op een angststoornis of depressie minder voor. Het aandeel 65-plussers dat regie over het eigen leven heeft en het leven zinvol vindt, is groter naarmate het opleidingsniveau hoger is.

Van de 65-plussers die alleen wonen, loopt een groter aandeel risico op een angststoornis of depressie dan van de 65-plussers die niet alleen wonen. Ook ervaart een kleiner deel van de alleenwonende 65-plussers regie over het eigen leven, en vindt een kleiner deel het leven zinvol dan van de 65-plussers die niet alleen wonen.

Psychische gezondheid in Noord- en Oost-Gelderland

O risico angststoornis of depressie

Het aandeel 65-plussers met risico op een angststoornis of depressie, loopt uiteen van 37% in de gemeente Nunspeet tot 49% in de gemeente Apeldoorn. De gemeente Berkelland (43%) behoort tot de gemeenten die gemiddeld scoren.

 Het aandeel 65-plussers dat regie over het eigen leven ervaart, varieert van 82% in de gemeente Montferland tot 91% in de gemeente Lochem. De gemeente Berkelland (87%) behoort tot de gemeenten die gemiddeld scoren.

Het aandeel 65-plussers dat het leven zinvol vindt, varieert van 78% in de gemeente Oude IJsselstreek tot 88% in de gemeente Winterswijk. De gemeente Berkelland (79%) behoort tot de gemeenten die ongunstig scoren.

 

 

O regie over eigen levenO leven zinvol vinden

Bronnen

  • Wijgergangs L, Ras T, Reijmerink W
  • Zingeving in zorg, de mens centraal
  • Den Haag, ZonMW, 2017
  • Bisschop I
  • Psychosocial resources and the consequences of specific chronic diseases in older age; The longitudinal Aging Study Amsterdam
  • Leiden: VU University Amsterdam, 2004.