Sociaaleconomische status

De sociaaleconomische status (SES) staat voor de positie van mensen op de maatschappelijke ladder. Die positie ontstaat uit een combinatie van (1) materiële omstandigheden, (2) vaardigheden, capaciteiten en kennis en (3) het sociale netwerk en de status en macht van mensen in dat netwerk. SES kan niet op een directe manier gemeten worden. Wel kan SES bij benadering gemeten worden met de indicatoren inkomen, opleidingsniveau en beroepsstatus. Elke indicator heeft zijn voor- en nadelen. Afhankelijk van het onderzoek en de doelgroep worden één of meerdere indicatoren gekozen, die als maat voor SES worden gebruikt.

Er bestaan in Nederland aanzienlijke verschillen in gezondheid tussen mensen met een hoge en mensen met een lage SES. Hoogopgeleiden leven gemiddeld ruim zes jaar langer dan laagopgeleiden. De periode dat hoogopgeleiden hun gezondheid als goed ervaren is zelfs bijna 19 jaar langer dan bij laagopgeleiden.

De minder goede gezondheid van mensen met een lage SES wordt deels veroorzaakt door hun leefstijl en leefomgeving. Ze roken bijvoorbeeld vaker; eten minder vaak groente en fruit; bewegen minder; en wonen vaker in een buurt met weinig groenvoorzieningen en minder veilig verkeer. Een slechtere gezondheid kan echter ook de oorzaak zijn van een lagere SES, bijvoorbeeld doordat deze het volgen van een opleiding of deelname aan het arbeidsproces in de weg staat.

Sociaaleconomische status in de gemeente Apeldoorn

Het gemiddeld besteedbaar inkomen is in de gemeente Apeldoorn €34.900 euro per jaar per huishouden. Dit is vergelijkbaar met het gemiddelde in Midden-IJssel/Oost-Veluwe, Noord- en Oost-Gelderland en Nederland.

In de gemeente Apeldoorn heeft 9% van de particuliere huishoudens een laag inkomen. Dit is hoger dan gemiddeld voor Midden-IJssel/Oost-Veluwe en Noord- en Oost-Gelderland, maar lager dan gemiddeld in Nederland. In de gemeente Apeldoorn woont 10% van de minderjarige kinderen in een huishouden met een laag inkomen. Dit komt overeen met Midden-IJssel/Oost-Veluwe, is hoger dan gemiddeld in Noord- en Oost-Gelderland en lager dan gemiddeld in Nederland.

Het percentage volwassenen dat aangeeft moeite te hebben met rondkomen is in de gemeente Apeldoorn 21%. Dit komt overeen met het percentage volwassenen dat aangeeft moeite te hebben met rondkomen in Midden-IJssel/Oost-Veluwe, Noord- en Oost-Gelderland en Nederland.

In de gemeente Apeldoorn heeft 37% van de volwassenen van 19 jaar en ouder een laag opleidingsniveau. Dit komt overeen met het percentage volwassenen met een laag opleidingsniveau in Midden-IJssel/Oost-Veluwe, maar is lager dan gemiddeld in Noord- en Oost-Gelderland en Nederland.

Inkomen en opleidingsniveau van de bevolking, 2012-2014
  Apeldoorn Midden IJssel-Oost Veluwe Noord- en Oost-Gelderland Nederland
gemiddeld besteedbaar inkomen per particulier huishouden1 €34.900 €35.400 €35.000 €34.800
percentage volwassenen van 19 jaar en ouder dat moeite heeft met rondkomen2 21% 20% 19% 19%
percentage particuliere huishoudens met laag inkomen3 9% 8% 8% 10%
percentage minderjarige kinderen dat woont in particulier huishouden met laag inkomen3 10% 10% 9% 12%
percentage laag opgeleide volwassenen van 19 jaar en ouder2 37% 38% 41% 41%
1 Bron: CBS, 2014
2 Bron: Monitor Volwassenen en Ouderen, 2012
3 Bron: CBS, 2013
Als er een significant verschil (p<0,05) ten opzichte van de gemeente is, dan is dat vet weergegeven.

Trends

Landelijk is het percentage huishoudens met een laag inkomen tussen 2009 en 2013 gestegen. Ook het percentage minderjarige kinderen dat woont in een huishouden met een laag inkomen, is in die periode gestegen.

In de gemeente Apeldoorn is het percentage huishoudens met een laag inkomen en het percentage minderjarige kinderen dat in een dergelijk huishouden woont, tussen 2009 en 2013 gestegen. Dat komt overeen met de trend in Midden-IJssel/Oost-Veluwe.

Het percentage volwassenen van 19 tot 65 jaar dat aangeeft moeite te hebben met rondkomen, is tussen 2008 en 2012 gestegen in de gemeente Apeldoorn en in Midden-IJssel/Oost-Veluwe. Zoals hierboven al aangegeven is ook het percentage huishoudens met een laag inkomen in deze periode gestegen, dus dat ligt in lijn met elkaar..

Het percentage volwassenen met een laag opleidingsniveau is tussen 2008 en 2012 gedaald in Midden-IJssel/Oost-Veluwe. Deze trend lijkt ook in de gemeente Apeldoorn te bestaan, maar dit is niet significant.

B huishoudens met laag inkomen ApeldoornB opleidingsniveau en rondkomen Apeldoorn

Verschillen tussen doelgroepen in Midden IJssel/Oost Veluwe

B opleidingsniveau en rondkomen MIJOVVrouwen zijn vaker laag opgeleid dan mannen en geven ook vaker aan moeite te hebben met rondkomen dan mannen.  

Naarmate de leeftijd toeneemt, neemt het percentage volwassenen met een laag opleidingsniveau toe. Verder geven de 19- tot 35-jarigen en 35- tot 50-jarigen vaker dan gemiddeld aan moeite te hebben met rondkomen, terwijl de 65- tot 75-jarigen en 75-plussers minder vaak dan gemiddeld aangeven moeite te hebben met rondkomen.

Naarmate het opleidingsniveau toeneemt, geven minder volwassenen aan moeite te hebben met rondkomen.

Alleenstaanden zijn vaker laag opgeleid dan samenwonenden en geven ook vaker aan moeite te hebben met rondkomen dan samenwonenden.  

Tot slot geven autochtonen minder vaak aan moeite te hebben met rondkomen dan allochtonen, waarbij met name niet-westerse allochtonen vaker moeite hebben met rondkomen.

Sociaaleconomische status in Noord- en Oost-Gelderland

Het aandeel laag opgeleiden varieert van 33% in de gemeente Zutphen tot 52% in de gemeente Oldebroek. De gemeente Apeldoorn (37%) hoort bij de groep gemeenten met relatief weinig laag opgeleiden.  

Het aandeel kinderen die wonen in een huishouden met een laag inkomen varieert van 6% in de gemeente Oost Gelre tot 13% in de gemeente Zutphen. De gemeente Apeldoorn (10%) valt in de groep gemeenten waar relatief veel kinderen wonen in een huishouden met een laag inkomen.

B Percentage kinderen die wonen in een huishouden met een laag inkomenB Percentage volwassenen van 19 jaar en ouder met een laag opleidingsniveau

Bronnen