Psychische gezondheid

Psychisch gezonde mensen kunnen over het algemeen goed functioneren. Ze kunnen omgaan met tegenslagen, hebben goede relaties met anderen en zijn productief.

Psychische klachten omvatten bijvoorbeeld gevoelens van angst, depressie, slaapverstoring en stress. Psychische ongezondheid heeft vaak verstrekkende gevolgen; voor de persoon zelf, voor de omgeving van de persoon en voor de maatschappij. Hierbij kan worden gedacht aan fysieke klachten, sociaal isolement, zelfmoordneigingen, verzuim of arbeidsongeschiktheid en daardoor verlies van werk en inkomen.

Psychische ongezondheid vormt een groot deel van de totale ziektelast onder de bevolking. Behandeling kan de ziektelast slechts ten dele verminderen. Preventie is dus noodzakelijk.

Om te meten of kinderen psychosociale problemen kunnen hebben, is de Strengths and Difficulties Questionnaire (SDQ) gebruikt. De SDQ is een vragenlijst die bestaat uit 25 vragen die betrekking hebben op hyperactiviteit/aandachtstekort, emotionele problemen, problemen met leeftijdsgenoten, gedragsproblemen en pro-sociaalgedrag. Een verhoogde score op de SDQ is een indicatie voor psychosociale problemen.

Psychische gezondheid in de gemeente Bronckhorst

In de gemeente Bronckhorst heeft in 2013 15% van de 4-12 jarige kinderen een indicatie voor psychosociale problemen. Het aandeel kinderen met een indicatie voor psychosociale problemen is lager dan in Noord- en Oost-Gelderland.

Psychische gezondheid  kinderen (4-12 jaar), 2013
  Gemeente Bronckhorst Achterhoek Noord- en Oost-Gelderland
Heeft indicatie voor psychosociale problemen 15% 18% 18%
Als er een significant verschil (p<0,05) ten opzichte van de gemeente is, dan is dat vet weergegeven.

Trend

K psychische gezondheid, BronckhorstIn de Achterhoek is het aandeel kinderen met een indicatie voor psychosociale problemen in 2013 ongeveer hetzelfde als 2009. In de gemeente Bronckhorst lijkt het aandeel te dalen, maar de daling is niet statistisch significant.

Verschillen tussen doelgroepen in de Achterhoek

K psychische gezondheid AchterhoekJongens hebben vaker een indicatie voor psychosociale problemen dan meisjes.

Oudere kinderen hebben vaker een indicatie voor psychosociale problemen dan jongere kinderen.

Naarmate de sociaaleconomische status lager is, is het percentage kinderen met een indicatie voor psychosociale problemen groter.

Allochtonen, met name niet-westerse allochtonen, hebben vaker een indicatie voor psychosociale problemen dan autochtonen.

Psychische gezondheid in Noord- en Oost-Gelderland

Kinderen (4-12-jr) met een indicatie voor psychosociale problemen, 2013De kaart laat zien dat het aandeel kinderen met een indicatie voor psychosociale problemen afneemt van het westelijk naar het oostelijk deel van de Noord- en Oost-Gelderland. De gemeente Bronckhorst heeft het kleinste aandeel kinderen met een indicatie voor psychosociale problemen (14%) en de gemeente Oldebroek het grootste (22%). De gemeente Bronckhorst is hiermee de gemeente met het laagste percentage van Noord- en Oost-Gelderland.

Bronnen

Om te meten of jongeren psychosociale problemen kunnen hebben, is de Strengths and Difficulties Questionnaire (SDQ) gebruikt. De SDQ vragenlijst bestaat uit 25 stellingen die betrekking hebben op hyperactiviteit, emotionele problemen, problemen met leeftijdsgenoten, gedragsproblemen en pro-sociaal gedrag. Bij jongeren met een score boven een bepaald afkappunt, is mogelijk sprake van psychosociale problematiek.

De aanwezigheid van depressieve gevoelens is gemeten met de Major Depression Inventory (MDI). Deze gestandaardiseerde vragenlijst telt dertien vragen over hoe de jongere zich in de voorgaande twee weken heeft gevoeld, zoals ‘Heb je een tekort aan energie gevoeld en was je moe?’, ‘Heb je het gevoel gehad dat het leven niet de moeite waard is?’ en ‘Heb je moeite gehad om ’s nachts te slapen?’. Met de MDI worden licht, matig en ernstig depressieve gevoelens gemeten.

Om de weerbaarheid te meten, is aan de jongeren gevraagd in hoeverre ze het eens of oneens waren met acht stellingen zoals ‘Ik laat mij makkelijk overhalen om dingen te doen die ik niet wil.’, ‘Ik doe alleen maar dingen die ik zelf echt wil.’ of ‘Ik kom voor mezelf op als iemand mij uitscheldt, beledigt of bedreigt.’. Op grond van de antwoorden is een totaalscore weerbaarheid berekend.

Psychische gezondheid in de gemeente Bronckhorst

In de gemeente Bronckhorst heeft in 2015 10% van de middelbare scholieren een indicatie voor psychosociale problemen, 11% heeft depressieve gevoelens en 6% is onvoldoende weerbaar.

In de gemeente Bronckhorst is het aandeel middelbare scholieren dat depressieve gevoelens heeft lager dan in Noord- en Oost-Gelderland.

Psychische gezondheid  middelbare scholieren, 2015
  Gemeente Bronckhorst Achterhoek Noord- en Oost-Gelderland
Heeft indicatie voor psychosociale problemen 10% 10% 12%
Heeft depressieve gevoelens 11% 12% 15%
Is onvoldoende weerbaar 6% 7% 8%
Als er een significant verschil (p<0,05) ten opzichte van de gemeente is, dan is dat vet weergegeven.

Meer gegevens over psychische gezondheid in de gemeente, in de regio en in Nederland staan onderaan deze pagina bij ‘Zie ook’, Cijfers E-MOVO 2015.

Trends

In de Achterhoek is het aandeel middelbare scholieren met een indicatie voor psychosociale problemen tussen 2007 en 2015 afgenomen. In de gemeente Bronckhorst is er geen significante trend.

In de Achterhoek lijkt het aandeel middelbare scholieren met depressieve gevoelens te dalen, maar de daling is niet significant. In de gemeente Bronckhorst is er geen significante trend.

J psychosoc Gemeente BronckhorstJ depressie Gemeente Bronckhorst

Verschillen tussen doelgroepen in de Achterhoek

J psychische gezondheid AH

Meisjes hebben vaker een indicatie voor psychosociale problemen en depressieve gevoelens dan jongens. Ook zijn meisjes vaker onvoldoende weerbaar dan jongens.

Vierdeklassers hebben vaker depressieve gevoelens dan tweedeklassers.

Vmbo’ers hebben vaker een indicatie voor psychosociale problemen en depressieve gevoelens dan havo/vwo’ers. Ook zijn vmbo’ers vaker onvoldoende weerbaar dan havo/vwo’ers.

Autochtonen zijn vaker onvoldoende weerbaar dan niet-Westerse allochtonen.

Psychische gezondheid in Noord- en Oost-Gelderland

J indicatie voor psychosociale problemen

Het aandeel middelbare scholieren met een indicatie voor psychosociale problemen loopt uiteen van 8% in de gemeente Montferland tot 17% in de gemeente Heerde. De gemeente Bronckhorst (10%) behoort tot de gemeenten die gunstig scoren.

Het aandeel middelbare scholieren met depressieve gevoelens loopt uiteen van 10% in de gemeente Berkelland tot 18% in de gemeente Ermelo. De gemeente Bronckhorst (11%) behoort tot de gemeenten die gunstig scoren.

Het aandeel middelbare scholieren dat onvoldoende weerbaar is, loopt uiteen van 5% in de gemeente Berkelland tot 12% in de gemeente Oost Gelre. De gemeente Bronckhorst (6%) behoort tot de gemeenten die gunstig scoren.

 

.

J depressieve gevoelensJ onvoldoende weerbaar

Bronnen

  • Conijn B, Ruiter M
  • Preventie van depressie, Factsheet Preventie 2011
  • Utrecht, Trimbos-instituut, 2011.

Indicatoren voor de psychische gezondheid van volwassenen zijn de mate waarin men regie over het eigen leven ervaart en het risico op een angststoornis of depressie.
Mensen die regie over hun leven ervaren, kunnen beter omgaan met (gezondheids)problemen. Regie ervaren beschermt tegen de ontwikkeling van depressieve symptomen en tegen achteruitgang in lichamelijk functioneren bij mensen met een chronische ziekte. De mate waarin men regie over het eigen leven ervaart, is gemeten met de Pearlin & Schooler Mastery Scale.
Bij een angststoornis is er sprake van heftige, aanhoudende angstklachten zonder dat er sprake is van een reële bedreiging. Een angststoornis heeft effect op het sociaal functioneren en het uitvoeren van de dagelijkse bezigheden. Angststoornissen gaan vaak gepaard met een depressie. Bij een depressie is sprake van een aanhoudende neerslachtige stemming en een ernstig verlies aan interesses in (bijna) alle dagelijkse activiteiten. Daarnaast komen symptomen voor als eet-, slaap- en concentratieproblemen, rusteloosheid, vermoeidheid en terugkerende gedachten aan de dood of zelfdoding. Het risico op een angststoornis of depressie is gemeten met de Kessler Psychological Distress Scale (K10).

In het najaar van 2016 zijn nieuwe cijfers over dit onderwerp verzameld. Deze vindt u achter het tabblad Cijfers, in de tabel onder ‘Monitor Volwassenen en ouderen 2016’. Onderstaande tekst wordt nog geactualiseerd.

Psychische gezondheid in de gemeente Bronckhorst

In 2012 ervaart 5% van de 19-65 jarigen in de gemeente Bronckhorst geen regie over het eigen leven. Bijna één op de drie volwassenen loopt risico op een angststoornis of depressie (27% een matig risico en 2% een hoog risico). Geen regie hebben over het eigen leven komt in de gemeente Bronckhorst ongeveer even vaak voor als in de Achterhoek en Noord- en Oost-Gelderland. In de gemeente Bronckhorst zijn relatief minder volwassenen die risico lopen op een angststoornis of depressie dan in de Achterhoek, Noord- en Oost-Gelderland en Nederland.

Psychische gezondheid  19-65 jarigen, 2012
  Gemeente Bronckhorst Achterhoek Noord- en Oost-Gelderland Nederland
Geen regie over eigen leven 5% 6% 6% -
Risico op angststoornis/depressie 29% 36% 38% 40%
- : Geen gegevens beschikbaar
Als er een significant verschil (p<0,05) ten opzichte van de gemeente is, dan is dat vet weergegeven.

Trends

Net als in de Achterhoek is ten opzichte van 2008 het percentage volwassenen met risico op een angststoornis of depressie in de gemeente Bronckhorst gelijk gebleven. In 2008 is niet gevraagd naar regie over het eigen leven.

Verschillen tussen doelgroepen in de Achterhoek

V psychische gezondheid AchterhoekVrouwen lopen een groter risico op een angststoornis of depressie dan mannen.

Naarmate het opleidingsniveau stijgt, daalt het aandeel volwassenen dat weinig regie over eigen leven ervaart en daalt ook het percentage volwassenen dat risico loopt op een angststoornis of depressie.

Van alleenwonenden ervaart een groter deel geen regie over het eigen leven dan van volwassenen die niet alleen wonen. Ook lopen alleenwonenden een groter risico op een angststoornis of depressie dan volwassenen die niet alleen wonen.

Van de niet-westerse allochtonen ervaart een groter deel weinig regie over het eigen leven dan van de westerse allochtonen en autochtonen en loopt een groter aandeel risico op een angststoornis of depressie.

Psychische gezondheid in Noord- en Oost-Gelderland

Het aandeel volwassenen van 19-65 jaar met weinig regie over het eigen leven, loopt uiteen van 3% in de gemeente Voorst tot 8% in de gemeente Ermelo. Volwassenen in de gemeente Bronckhorst (5%) nemen een middenpositie in.

Het aandeel volwassenen van 19-65 jaar met risico op een angststoornis of depressie, loopt uiteen van 30% in de gemeente Bronckhorst tot 43% in de gemeente Apeldoorn. De gemeente Bronckhorst is hiermee de gemeente met het laagste percentage volwassenen met risico op een angststoornis of depressie in Noord- en Oost-Gelderland.

Geen regie over eigen leven bij 19-65 jarigen, 2012Risico op angststoornis of depressie bij 19-65 jarigen, 2012

Bronnen

  • Bisschop I
  • Psychosocial resources and the consequences of specific chronic diseases in older age; The longitudinal Aging Study Amsterdam
  • Leiden: VU University Amsterdam, 2004.

Indicatoren voor de psychische gezondheid van ouderen zijn de mate waarin men regie over het eigen leven ervaart en het risico op een angststoornis of depressie.
Mensen die regie over hun leven ervaren, kunnen beter omgaan met (gezondheids)problemen. Regie ervaren beschermt tegen de ontwikkeling van depressieve symptomen en tegen achteruitgang in lichamelijk functioneren bij mensen met een chronische ziekte. Vooral voor chronisch zieke ouderen is regie over het eigen leven belangrijk. Het is nodig om de zelfredzaamheid te bewaren en om zich aan te passen aan gewijzigde omstandigheden bij afnemende gezondheid en optredende beperkingen. Bij te weinig regie dreigt het risico van afhankelijkheid. De mate waarin men regie over het eigen leven ervaart, is gemeten met de Pearlin & Schooler Mastery Scale.
Bij een angststoornis is er sprake van heftige, aanhoudende angstklachten zonder dat er sprake is van een reële bedreiging. Een angststoornis heeft effect op het sociaal functioneren en het uitvoeren van de dagelijkse bezigheden. Angststoornissen gaan vaak gepaard met een depressie. Bij een depressie is sprake van een aanhoudende neerslachtige stemming en een ernstig verlies aan interesses in (bijna) alle dagelijkse activiteiten. Daarnaast komen symptomen voor als eet-, slaap- en concentratieproblemen, rusteloosheid, vermoeidheid en terugkerende gedachten aan de dood of zelfdoding. Het risico op een angststoornis of depressie is gemeten met de Kessler Psychological Distress Scale (K10).

In het najaar van 2016 zijn nieuwe cijfers over dit onderwerp verzameld. Deze vindt u achter het tabblad Cijfers, in de tabel onder ‘Monitor Volwassenen en ouderen 2016’. Onderstaande tekst wordt nog geactualiseerd.

Psychische gezondheid in de gemeente Bronckhorst

In 2010 ervaart 15% van de 65-plussers in de gemeente Bronckhorst geen regie over het eigen leven. Eén op de drie 65-plussers loopt risico op een angststoornis of depressie (32% een matig risico en 1% een hoog risico). Geen regie hebben over het eigen leven en risico lopen op een angststoornis of depressie komen in de gemeente Bronckhorst ongeveer even vaak voor als in de Achterhoek en Noord- en Oost-Gelderland.

Psychische gezondheid  65-plussers, 2010
  Gemeente Bronckhorst Achterhoek Noord- en Oost-Gelderland1
Geen regie over eigen leven 15% 14% 14%
Risico op angststoornis/depressie 33% 35% 36%
1 : De gegevens zijn op basis van de huidige gemeenten in de GGD-regio, exclusief de gemeenten Heerde en Hattem; inclusief de gemeente Deventer
Als er een significant verschil (p<0,05) ten opzichte van de gemeente is, dan is dat vet weergegeven.

 

Van de 65-plussers heeft 14% een probleem dat hem of haar dag en nacht bezighoudt. De problemen die het vaakst genoemd worden, zijn zorg om de lichamelijke gezondheid (7%), zorg om de partner (6%) en angst voor de toekomst (5%).

Verschillen tussen doelgroepen in de Achterhoek

O psychische gezondheid AchterhoekEen groter deel van de vrouwen dan van de mannen heeft het gevoel geen regie te hebben over het eigen leven. Vrouwen lopen ook een groter risico op een angststoornis of depressie dan mannen. 

Van de 75-plussers ervaart een groter deel weinig regie over het eigen leven dan van de 65-74 jarigen. De 75-plussers lopen ook een groter risico op een angststoornis of depressie dan 65-74 jarigen.

Onder 65-plussers met een laag opleidingsniveau ervaart een groter deel geen regie over eigen leven en loopt een groter deel risico op een angststoornis of depressie.

Van de alleenwonende 65-plussers ervaart een groter deel weinig regie over het eigen leven dan van de 65-plussers die niet alleen wonen. Dit verschil wordt volledig verklaard doordat oudere ouderen vaker alleen wonen en tevens vaker geen regie over het eigen leven ervaren dan de jongere ouderen. Het risico op een angststoornis of depressie komt ook vaker voor onder 65 plussers die alleen wonen.

Psychische gezondheid in Noord- en Oost-Gelderland

Het aandeel 65-plussers dat geen regie over het eigen leven ervaart, varieert van 9% in de gemeente Lochem tot 17% in de gemeente Oldebroek. De gemeente Bronkchorst (15%) behoort tot de gemeenten die ongunstig scoren.

Het aandeel 65-plussers met risico op een angststoornis of depressie, loopt uiteen van 29% in de gemeente Berkelland tot 41% in de gemeente Montferland. De gemeente Bronckhorst (33%) behoort tot de gemeenten met een lager dan gemiddeld percentage.

Aandeel 65 plussers met risico op angststoornis en depressie, 2010Geen regie over eigen leven bij 65 plussers, 2010

Bronnen

  • Bisschop I
  • Psychosocial resources and the consequences of specific chronic diseases in older age; The longitudinal Aging Study Amsterdam
  • Leiden: VU University Amsterdam, 2004.