Psychische gezondheid

Mentale gezondheid gaat over het welzijn van mensen. Dit welzijn is op cognitief, sociaal en emotioneel gebied. Wanneer het op één van deze gebieden niet helemaal goed gaat, kan iemand mentaal ongezond zijn. Mentale ongezondheid vormt een groot deel van de totale ziektelast onder de bevolking. Preventie is daarom belangrijk, ook omdat behandeling maar een klein deel van de ziektelast kan verminderen. 

Mentale ongezondheid kan zich uiten in verschillende klachten. Dit kunnen psychische klachten zijn als stress ervaren, je ‘down’ voelen en angstig zijn. Ook kunnen lichamelijke klachten optreden, zoals vermoeidheid, hoofdpijn en duizeligheid. 

Mentale gezondheid is een subjectief begrip en is afhankelijk van de cultuur waarin iemand leeft. Over het algemeen voelen mentaal gezonde mensen zich tevreden. Ze zijn in staat om te genieten, denken positief en zijn tevreden met hun sociale relaties. Daarnaast kunnen ze omgaan met tegenslagen. 

Om te meten of kinderen psychosociale problemen kunnen hebben, is de Strengths and Difficulties Questionnaire (SDQ) gebruikt. De SDQ is een vragenlijst die bestaat uit 25 vragen die betrekking hebben op hyperactiviteit / aandacht tekort, emotionele problemen, problemen met leeftijdsgenoten, gedragsproblemen en pro-sociaalgedrag. De SDQ-totaalscore geeft een aanwijzing of er sprake is van een matig verhoogde of een verhoogde kans op psychosociale problematiek.

Psychische gezondheid in de gemeente Hattem

In de gemeente Hattem heeft in 2017 24% van de 4-12 jarige kinderen een verhoogde kans op psychosociale problemen. Dit is in lijn met Midden-IJssel/Oost-Veluwe en Noord- en Oost-Gelderland.

Psychische gezondheid  kinderen (4-12 jaar), 2017
  Gemeente Hattem Midden-IJssel/Oost-Veluwe Noord- en Oost-Gelderland
Heeft verhoogde kans op psychosociale problemen 24% 22% 23%
Als er een significant verschil (p<0,05) ten opzichte van de gemeente is, dan is dat vet weergegeven.

Trend

K psychische gezondheid, Hattem

In Midden-IJssel/Oost-Veluwe is het aandeel kinderen met een verhoogde kans op psychosociale problemen gestegen tussen 2013 en 2017. In de gemeente Hattem is in de periode 2009 – 2017 geen duidelijke trend aanwezig.

Verschillen tussen doelgroepen in Midden-IJssel/Oost-Veluwe

K psychische gezondheid, MIOV

Jongens hebben vaker een verhoogde kans op psychosociale problemen dan meisjes.

Daarnaast hebben kinderen van 8-12 jaar vaker een verhoogde kans dan kinderen van 4-7 jaar.

Naarmate de sociaaleconomische status hoger wordt, is het percentage kinderen met een verhoogde kans op psychosociale problemen kleiner.

Psychische gezondheid in Noord- en Oost-Gelderland

Kinderen met een verhoogde kans op psychosociale problemen, 2017

Het aandeel kinderen met een verhoogde kans op psychosociale problemen, loopt uiteen van 15% in de gemeente Heerde tot 31% in de gemeente Oldebroek. De gemeente Hattem (24%) behoort tot de gemeenten die gemiddeld scoren.

Bronnen

  • Van Beuningen, J. & Moonen, L.
  • Gezondheid belangrijker voor geluk dan leefstijl
  • Den Haag/Heerlen: Centraal Bureau voor de Statistiek, 2013
  • Theunissen, M.H.C.; Wolff de, M.; Grieken van, A.; Mieloo, C. (2016), TNO, Leiden
  • Handleiding voor het gebruik van de SDQ binnen de Jeugdgezondheidszorg. Vragenlijst voor het signalering van psychosociale problemen bij 3-17 jarigen.

De afgelopen jaren zijn er wisselende berichten en onderzoeken dat de psychische ongezondheid van jongeren toeneemt. In de jeugd- en jongvolwassenenmonitor is onderzocht hoe het ervoor staat met de psychische gezondheid van jongeren.

Om te meten of middelbare scholieren psychosociale problemen kunnen hebben, is de Strenghts and Difficulties Questionnaire (SDQ) gebruikt. De SDQ vragenlijst bestaat uit 25 stellingen. Deze stellingen hebben betrekking op hyperactiviteit, emotionele problemen, problemen met leeftijdsgenoten, gedragsproblemen en pro-sociaal gedrag. Bij middelbare scholieren met een score boven het afkappunt, is er een verhoogd risico op psychosociale problemen.

Voor jongvolwassenen is de Mental Health Inventory 5 (MHI-5) gebruikt om mogelijke psychische problemen te meten. De MHI-5 bestaat uit vijf vragen die meten hoe iemand zich in de afgelopen vier weken voelde. De vragen gaan over zenuwachtig zijn, in de put zitten, kalm en rustig zijn, neerslachtig en gelukkig zijn. Uit deze vragen wordt een totaalscore berekend, die aangeeft of de jongvolwassene een verhoogd risico loopt op psychische problemen.

Behalve graadmeters voor psychische gezondheid zijn ook weerbaarheid en stress gemeten. De middelbare scholieren en jongvolwassenen werden gevraagd in hoeverre ze het eens waren met acht stellingen. Deze stellingen waren gebruikt om weerbaarheid te meten. Voorbeelden van deze stellingen zijn: ‘Ik laat mij makkelijk overhalen om dingen te doen die ik niet wil’ en ‘Ik doe alleen maar dingen die ik zelf echt wil.’ Aan de hand van de antwoorden is een totaalscore voor weerbaarheid berekend.

Daarnaast hebben de middelbare scholieren en jongvolwassenen aangegeven of ze stress ervaren. Deze stress zou kunnen komen door bijvoorbeeld school, de situatie thuis en alles wat ze moeten doen. Stress is samengevat als voelt zich gestrest door één of meer factoren.

Psychische gezondheid in de gemeente Hattem

Middelbare scholieren (tweede- en vierdeklassers) 

In de gemeente Hattem heeft in 2019 20% van de middelbare scholieren een verhoogd risico op psychosociale problemen. Daarnaast is 13% onvoldoende weerbaar en ervaart bijna de helft stress van één of meerdere factoren.

Het aandeel psychisch ongezonde middelbare scholieren is in de gemeente Hattem vergelijkbaar met Midden-IJssel/Oost-Veluwe en Noord- en Oost-Gelderland.

Jongvolwassenen (16-25 jaar) 

Van de jongvolwassenen in de gemeente Hattem heeft 24% een verhoogd risico op psychische problemen in 2019. 11% is onvoldoende weerbaar en 52% ervaart stress door één of meerdere factoren.

Het aandeel psychisch ongezonde jongvolwassenen is in de gemeente Hattem vergelijkbaar met Midden-IJssel/Oost-Veluwe en Noord- en Oost-Gelderland.

Psychische gezondheid  middelbare scholieren, 2019
    Gemeente Hattem Midden-IJssel/Oost-Veluwe Noord- en Oost-Gelderland
Heeft een verhoogd risico op psychosociale problemen Middelbare scholieren 20% 25% 26%
Heeft een verhoogd risico op psychische problemen Jongvolwassenen 24% 31% 29%
Is onvoldoende weerbaar Middelbare scholieren 13% 10% 11%
  Jongvolwassenen 11% 9% 10%
Voelt zich (zeer) vaak gestrest door één of meer factoren Middelbare scholieren 46% 45% 43%
  Jongvolwassenen 52% 56% 54%
Als er een significant verschil (p<0,05) ten opzichte van de gemeente is, dan is dat vet weergegeven.

Meer gegevens over psychische gezondheid in de gemeente en in de regio staan onderaan deze pagina bij ‘Zie ook’, Cijfers jongeren 2019.

Trends

Middelbare scholieren (tweede- en vierdeklassers)  

In Midden-IJssel/Oost-Veluwe is het aandeel middelbare scholieren met een verhoogd risico op psychosociale problemen toegenomen in 2019 ten opzichte van 2015. Het aandeel dat onvoldoende weerbaar is, is eveneens toegenomen tussen 2015 en 2019. 

J psychosoc Gemeente Hattem

Verschillen tussen doelgroepen in Midden-IJssel/Oost-Veluwe

J psychische gezondheid MIJOV

Middelbare scholieren (tweede- en vierdeklassers)

Meisjes hebben vaker een verhoogd risico op psychosociale problemen en ervaren vaker stress door één of meerdere factoren dan jongens.

Vierdeklassers hebben vaker een verhoogd risico op psychosociale problemen en ervaren vaker stress door één of meerdere factoren dan tweedeklassers.

Vmbo’ers hebben vaker een verhoogd risico op psychosociale problemen dan havo/vwo’ers. Havo/vwo’ers ervaren vaker stress door één of meerdere factoren dan vmbo’ers.

Jongvolwassenen (16-25 jaar)

Vrouwen hebben vaker een verhoogd risico op psychische problemen en ervaren vaker stress door één of meerdere factoren dan mannen.

Er is geen verschil tussen praktisch en theoretisch opgeleide jongvolwassenen met betrekking tot het risico op psychische problemen en het ervaren van stress door één of meerdere factoren.

Psychische gezondheid in Noord- en Oost-Gelderland

J indicatie voor psychosociale problemen

Middelbare scholieren 

Het aandeel middelbare scholieren met een verhoogd risico op psychosociale problemen loopt uiteen van 19% in de gemeente Epe tot 32% in de gemeente Putten. De gemeente Hattem (20%) hoort bij de gemeenten met de gunstige scores. 

Het aandeel middelbare scholieren dat stress ervaart van één of meerdere factoren loopt uiteen van 36% in de gemeente Voorst tot 48% in de gemeente Harderwijk. De gemeente Hattem (46%) hoort bij de gemeenten met de ongunstige scores. 

Jongvolwassenen (16-25 jaar) 

Het aandeel jongvolwassenen met een verhoogd risico op psychische problemen loopt uiteen van 21% in de gemeente Winterswijk tot 36% in de gemeente Epe. De gemeente Hattem (24%) hoort bij de gemeenten met de gunstige scores. 

 

J stress

J MHI-5

Bronnen

  • Van Beuningen, J. & Moonen, L.
  • Gezondheid belangrijker voor geluk dan leefstijl
  • Den Haag/Heerlen: Centraal Bureau voor de Statistiek, 2013
  • Conijn B, Ruiter M
  • Preventie van depressie, Factsheet Preventie 2011
  • Utrecht, Trimbos-instituut, 2011.
  • Kleinjan, M., Pieper, I., Stevens, G., Rombouts, M., Boer, M. et al.
  • Onderzoek naar het mentaal welbevinden van jongeren in Nederland.
  • Den Haag: Unicef Nederland, 2020.
  • Stevens, G., Van Dorsselaer, M. Boer, S., De Roos, E., Duinhof, T. et al.
  • Health Behaviour in School-aged Children (HBSC).

Indicatoren voor de mentale gezondheid van volwassenen zijn geluk, het risico op een angststoornis of depressie, de mate waarin men regie over het eigen leven ervaart, veerkracht en stress.

De mate van gelukkig zijn zegt iets over de tevredenheid met het eigen leven. De mentale gezondheid en ervaren algemene gezondheid hangen sterk samen met geluk. Mensen die gelukkig zijn, hebben een betere gezondheid (zowel mentaal als lichamelijk) dan mensen die niet gelukkig zijn. Als mensen gelukkiger zijn, ervaren ze minder stress en houden ze zich gemakkelijker aan een gezonde leefstijl.

Bij een angststoornis is er sprake van heftige, aanhoudende angstklachten zonder dat er sprake is van een reële bedreiging. Een angststoornis heeft effect op het sociaal functioneren en het uitvoeren van de dagelijkse bezigheden. Angststoornissen gaan vaak gepaard met een depressie. Bij een depressie is sprake van een aanhoudende neerslachtige stemming en een ernstig verlies aan interesses in (bijna) alle dagelijkse activiteiten. Daarnaast komen symptomen voor als eet-, slaap- en concentratieproblemen, rusteloosheid, vermoeidheid en terugkerende gedachten aan de dood of zelfdoding. Het risico op een angststoornis of depressie is gemeten met de Kessler Psychological Distress Scale (K10).

Mensen die regie over hun leven ervaren, kunnen beter omgaan met (gezondheids)problemen. Regie ervaren beschermt tegen de ontwikkeling van depressieve symptomen en tegen achteruitgang in lichamelijk functioneren bij mensen met een chronische ziekte. Zelfregie is belangrijk voor iemands zelfredzaamheid en vergroot de kwaliteit van leven. De mate waarin men regie over het eigen leven ervaart, is gemeten met de Pearlin & Schooler Mastery Scale.

Veerkracht is het vermogen dat je in staat stelt om te gaan en te herstellen van stress, veranderingen en tegenslag. Het versterken van veerkracht kan (mentale) problemen voorkomen of verminderen.

Ervaren spanning of druk geeft stress. Iedereen ervaart wel eens stress, maar wanneer deze stressgevoelens langdurig aanhouden kan dit chronische stress veroorzaken. Stress is van invloed op zowel de mentale als lichamelijke gezondheid. Zo kan chronische stress onder andere leiden tot psychische problemen en stoornissen, overspannenheid, burn-outs, overgewicht, diabetes, hart- en vaatziekten, een minder sterk immuunsysteem, slapeloosheid en depressie.

Mentale gezondheid in de gemeente Hattem

In 2020 voelt 61% van de 18-65 jarigen in de gemeente Hattem zich meestal gelukkig (geeft een cijfer 8 of hoger). Bijna alle 18-65 jarigen ervaart regie over het eigen leven en 78% heeft een gemiddeld tot hoge score voor veerkracht.

De helft van de volwassenen loopt risico op een angststoornis of depressie en 18% heeft (heel) veel stress ervaren in de afgelopen 4 weken.

De mentale gezondheid van volwassenen in de gemeente Hattem is vergelijkbaar met Midden-IJssel/Oost-Veluwe en Noord- en Oost-Gelderland.

Mentale gezondheid  18-65 jarigen, 2020
  Gemeente Hattem Midden-IJssel/Oost-Veluwe Noord- en Oost-Gelderland
Voelt zich gelukkig 61% 59% 60%
Risico op angststoornis of depressie 49% 49% 49%
Heeft voldoende regie over eigen leven 95% 92% 93%
Gemiddeld tot hoge veerkracht 78% 75% 76%
Heeft in de afgelopen 4 weken (heel) veel stress ervaren 18% 20% 19%
Als er een significant verschil (p<0,05) ten opzichte van de gemeente is, dan is dat vet weergegeven.

Meer gegevens over mentale gezondheid in de gemeente en de regio staan onderaan deze pagina bij 'Zie ook', Cijfers volwassenen en ouderen 2020.

Trends

V psychische gezondheid Hattem

Tussen 2012 en 2020 steeg het aandeel volwassenen van 18-65 jaar met risico op een angststoornis of depressie in Midden-IJssel/Oost-Veluwe. Dit geldt ook voor de gemeente Hattem.

Het aandeel volwassenen van 18-65 jaar met regie over het eigen leven is stabiel in Midden-IJssel/Oost-Veluwe. Dit geldt ook voor de gemeente Hattem.

Het weergeven van trends voor de gemeente Hattem voor het jaar 2012 is niet mogelijk, omdat de gemeente in de voorgaande monitor (van 2012) onder een andere regio viel.

Verschillen tussen doelgroepen in Midden-IJssel/Oost-Veluwe

V Psychische gezondheid MIJOV

Van de vrouwen heeft een groter deel risico op een angststoornis of depressie dan van de mannen.

Bij 19-34 jarigen is het aandeel met risico op een angststoornis of depressie het grootst en bij 50-65 jarigen het kleinst.

Naarmate het opleidingsniveau hoger is, is het aandeel volwassenen met risico op een angststoornis of depressie kleiner. Het aandeel volwassenen dat regie over het eigen leven heeft en dat het leven zinvol vindt, is juist groter naarmate het opleidingsniveau hoger is.

Van de volwassenen die alleen wonen, heeft een groter deel risico op een angststoornis of depressie dan van de volwassenen die niet alleen wonen. Van de alleenwonende volwassenen vindt een kleiner deel het leven zinvol dan van de volwassenen die niet alleen wonen.

Mentale gezondheid in Noord- en Oost-Gelderland

V risico op angststoornis of depressie

Het aandeel volwassenen van 18-65 jaar dat zich meestal gelukkig voelt (geeft een cijfer 8 of hoger), varieert van 56% in de gemeente Zutphen tot 66% in de gemeente Epe. De gemeente Hattem (61%) behoort tot de gemeenten die gemiddeld scoren.

Het aandeel volwassenen van 18-65 jaar met risico op een angststoornis of depressie, loopt uiteen van 44% in de gemeente Oost Gelre tot 56% in de gemeente Montferland. De gemeente Hattem (49%) behoort tot de gemeenten die gemiddeld scoren.

Het aandeel volwassenen van 18-65 jaar met een gemiddeld tot hoge score voor veerkracht, varieert van 72% in de gemeente Apeldoorn tot 82% in de gemeente Oost Gelre. De gemeente Hattem (78%) behoort tot de gemeenten die gemiddeld scoren.

V veerkrachtV Geluk

Bronnen

  • Van Beuningen, J. & Moonen, L.
  • Gezondheid belangrijker voor geluk dan leefstijl
  • Den Haag/Heerlen: Centraal Bureau voor de Statistiek, 2013
  • Pharos
  • Chronische/toxische stress en Gezondheid
  • Utrecht: Pharos, 2019
  • Veenhoven, R.
  • Gezond geluk; Effecten van geluk op gezondheid en wat dat kan betekenen voor de preventieve gezondheidszorg
  • Rotterdam: Erasmus Universiteit, 2006
  • Conijn, B. & Ruiter M.
  • Preventie van depressie (2011); factsheet preventie 2011
  • Utrecht: Trimbos-Instituut, 2011
  • Bisschop, M.I.
  • Psychosocial resources and the consequences of specific chronic diseases in older age; The longitudinal Aging Study Amsterdam
  • Leiden: VU University Amsterdam, 2004.
  • Lokkerbol, J., Van Splunteren, P., Lokman & S., Smit, F.
  • Versterken van mentaal kapitaal in het onderwijs
  • Utrecht: Trimbos-Instituut, 2012

Indicatoren voor de mentale gezondheid van volwassenen zijn geluk, het risico op een angststoornis of depressie, de mate waarin men regie over het eigen leven ervaart, veerkracht en stress.

De mate van gelukkig zijn zegt iets over de tevredenheid met het eigen leven. De mentale gezondheid en ervaren algemene gezondheid hangen sterk samen met geluk. Mensen die gelukkig zijn, hebben een betere gezondheid (zowel mentaal als lichamelijk) dan mensen die niet gelukkig zijn. Als mensen gelukkiger zijn, ervaren ze minder stress en houden ze zich gemakkelijker aan een gezonde leefstijl.

Bij een angststoornis is er sprake van heftige, aanhoudende angstklachten zonder dat er sprake is van een reële bedreiging. Een angststoornis heeft effect op het sociaal functioneren en het uitvoeren van de dagelijkse bezigheden. Angststoornissen gaan vaak gepaard met een depressie. Bij een depressie is sprake van een aanhoudende neerslachtige stemming en een ernstig verlies aan interesses in (bijna) alle dagelijkse activiteiten. Daarnaast komen symptomen voor als eet-, slaap- en concentratieproblemen, rusteloosheid, vermoeidheid en terugkerende gedachten aan de dood of zelfdoding. Het risico op een angststoornis of depressie is gemeten met de Kessler Psychological Distress Scale (K10).

Mensen die regie over hun leven ervaren, kunnen beter omgaan met (gezondheids)problemen. Regie ervaren beschermt tegen de ontwikkeling van depressieve symptomen en tegen achteruitgang in lichamelijk functioneren bij mensen met een chronische ziekte. Zelfregie is belangrijk voor iemands zelfredzaamheid en vergroot de kwaliteit van leven. De mate waarin men regie over het eigen leven ervaart, is gemeten met de Pearlin & Schooler Mastery Scale.

Veerkracht is het vermogen dat je in staat stelt om te gaan en te herstellen van stress, veranderingen en tegenslag. Het versterken van veerkracht kan (mentale) problemen voorkomen of verminderen.

Ervaren spanning of druk geeft stress. Iedereen ervaart wel eens stress, maar wanneer deze stressgevoelens langdurig aanhouden kan dit chronische stress veroorzaken. Stress is van invloed op zowel de mentale als lichamelijke gezondheid. Zo kan chronische stress onder andere leiden tot psychische problemen en stoornissen, overspannenheid, burn-outs, overgewicht, diabetes, hart- en vaatziekten, een minder sterk immuunsysteem, slapeloosheid en depressie.

Mentale gezondheid in de gemeente Hattem

In 2020 voelt ruim twee op de drie 65-plussers in de gemeente Hattem zich meestal gelukkig (geeft een cijfer 8 of hoger). Bijna negen op de tien 65-plussers ervaart regie over het eigen leven en 71% heeft een gemiddeld tot hoge score voor veerkracht.

Van de 65-plussers loopt ruim twee op de vijf risico op een angststoornis of depressie en heeft 4% (heel) veel stress ervaren in de afgelopen 4 weken.

De mentale gezondheid van ouderen in de gemeente Hattem is vergelijkbaar met Midden-IJssel/Oost-Veluwe en Noord- en Oost-Gelderland.

Mentale gezondheid 65-plussers, 2020

  Gemeente Hattem Midden-IJssel/Oost-Veluwe Noord- en Oost-Gelderland
Voelt zich gelukkig 68% 66% 65%
Risico op angststoornis of depressie 42% 40% 40%
Heeft voldoende regie over eigen leven 86% 87% 87%
Gemiddeld tot hoge veerkracht 71% 76% 75%
Heeft in de afgelopen 4 weken (heel) veel stress ervaren 4% 6% 6%
Als er een significant verschil (p<0,05) ten opzichte van de gemeente is, dan is dat vet weergegeven.

Meer gegevens over psychische gezondheid in de gemeente en de regio staan onderaan deze pagina bij 'Zie ook', Cijfers volwassenen en ouderen 2020.

Trends

O psychische gezondheid MIJOV

Het aandeel 65-plussers met risico op een angststoornis of depressie daalde in Midden-IJssel/Oost-Veluwe tussen 2016 en 2020. In de gemeente Hattem is het aandeel 65-plussers met risico op een angststoornis of depressie stabiel.

Het aandeel ouderen met regie over het eigen leven is stabiel in Midden-IJssel/Oost-Veluwe. Dit geldt ook voor de gemeente Hattem.

Verschillen tussen doelgroepen in Midden-IJssel/Oost-Veluwe

O psychische gezondheid MIJOV

Vrouwen voelen zich minder vaak gelukkig en lopen een groter risico op een angststoornis of depressie dan mannen. Ook hebben vrouwen minder vaak een gemiddeld tot hoge score voor veerkracht vergeleken met mannen.

Ouderen vanaf 75 jaar lopen vaker risico op een angststoornis of depressie dan ouderen tussen de 65 en 74 jaar. Daarbij hebben 75-plussers minder vaak een gemiddeld tot hoge score voor veerkracht dan ouderen tussen de 65 en 74 jaar.

Naarmate de sociaaleconomische status (SES) toeneemt, voelen ouderen zich vaker gelukkig (geeft een cijfer 8 of hoger). Ook het aandeel ouderen met een gemiddelde tot hoge score voor veerkracht is groter naarmate de SES hoger is. Het aandeel ouderen met risico op een angststoornis of depressie is juist kleiner naarmate de SES hoger is.

Ouderen die samen wonen, beoordelen hun geluk vaker met een 8 of hoger dan ouderen die alleen wonen. Het risico op een angststoornis of depressie komt vaker voor onder ouderen die alleen wonen. Een kleiner deel van de alleenwonende ouderen scoort gemiddeld tot hoog voor veerkracht vergeleken met ouderen die samen wonen.

Mentale gezondheid in Noord- en Oost-Gelderland

O risico angststoornis of depressie

Het aandeel 65-plussers dat zich meestal gelukkig voelt (geeft een cijfer 8 of hoger), varieert van 59% in de gemeente Montferland tot 71% in de gemeente Epe. De gemeente Hattem (68%) behoort tot de gemeenten die gunstig scoren.

Het aandeel 65-plussers met risico op een angststoornis of depressie, loopt uiteen van 35% in de gemeente Epe tot 50% in de gemeente Oldebroek. De gemeente Hattem (42%) behoort tot de gemeenten die gemiddeld scoren.

Het aandeel 65-plussers jaar met een gemiddeld tot hoge score voor veerkracht, varieert van 65% in de gemeente Oldebroek tot 80% in de gemeente Brummen. De gemeente Hattem (71%) behoort tot de gemeenten die gemiddeld scoren.

 

O veerkrachtO geluk

Bronnen

  • Van Beuningen, J. & Moonen, L.
  • Gezondheid belangrijker voor geluk dan leefstijl
  • Den Haag/Heerlen: Centraal Bureau voor de Statistiek, 2013
  • Pharos
  • Chronische/toxische stress en Gezondheid
  • Utrecht: Pharos, 2019
  • Veenhoven, R.
  • Gezond geluk; Effecten van geluk op gezondheid en wat dat kan betekenen voor de preventieve gezondheidszorg
  • Rotterdam: Erasmus Universiteit, 2006
  • Conijn, B. & Ruiter M.
  • Preventie van depressie (2011); factsheet preventie 2011
  • Utrecht: Trimbos-Instituut, 2011
  • Bisschop, M.I.
  • Psychosocial resources and the consequences of specific chronic diseases in older age; The longitudinal Aging Study Amsterdam
  • Leiden: VU University Amsterdam, 2004.
  • Lokkerbol, J., Van Splunteren, P., Lokman & S., Smit, F.
  • Versterken van mentaal kapitaal in het onderwijs
  • Utrecht: Trimbos-Instituut, 2012